Home » Nieuws » Geschiedenis van de windmolens op Ameland beschreven

Geschiedenis van de windmolens op Ameland beschreven

Gepubliceerd op 20 augustus 2018 10:49

Dat er op Ameland twee molens staan – ‘De Phenix’ in Nes en ‘De Verwachting’ in Hollum – is bij veel toeristen wel bekend en anders komen ze daar via de op ‘De Verwachting’ geproduceerde Amelander mosterd vaak wel achter. Maar minder bekend is dat Ameland vroeger nog meer molens heeft gehad – zo’n tien in totaal – en dat die uitvoerig zijn beschreven in een goed leesbaar en fraai vormgegeven boekwerkje: ‘Windscheppen op Ameland’.

Douwe de Boer en Warner Banga schrijvers van Windscheppen op Ameland

De auteurs Douwe de Boer en Warner Banga

Enige tijd na het gereedkomen van zijn boek Jim mutte komme: ut waait! over molens en molenaars in Dongeradeel had amateur-molinoloog Warner B. Banga uit Dokkum het idee om ook een boekje te maken over molens en hun molenaars op het mooie Waddeneiland Ameland. Al vrij snel kwam hij daarbij eerst de artikelen en later de persoon van Douwe de Boer tegen, die zich al veel langer bezighield met de geschiedenis en de molens van Ameland en het vastleggen daarvan of het publiceren daarover. Douwe de Boer was iemand die als directeur gemeentewerken van Ameland niet alleen veel te maken kreeg met, maar vooral ook veel oog had voor oude, monumentale bouwwerken die op het eiland dreigden te verdwijnen onder het mom van vooruitgang en toerisme. 

De gezondheidstoestand van Douwe weerhield hem er echter van om een jarenlang gekoesterde wens uit te voeren, namelijk het schrijven van een boekje over de windmolens op de Oäde Pôlle. Daarin vonden de twee auteurs elkaar snel, want niet alleen kon het werk nu afgemaakt worden, maar men bleek elkaar ook nog eens uitstekend aan te vullen en te versterken.

Malen met windkracht in brede context

Molens waren in het verleden nodig voor het malen van graan voor de voedselbereiding. Aanvankelijk gebeurde dat vaak met hand- of dierkracht, maar toen het malen met windkracht was geperfectioneerd, stond er al snel ook op het eiland een molen. Om te begrijpen hoe dat op de Vrije Heerlijkheid Ameland allemaal bestuurlijk in elkaar zat, met het recht of octrooi om de wind van de Heer te mogen ‘scheppen’, hebben de schrijvers ook een hoofdstuk aan het bestuur van Ameland gewijd. Daarmee plaatsen ze het malen met windkracht op dit Waddeneiland in een bredere context.

 

Het werd een jarenlange samenwerking tussen de twee auteurs en een boeiende speurtocht door boeken, archieven en documenten over alle wind-, ros- en handmolens van Ameland. Op het eiland zijn in de loop van de tijd dus ongeveer tien molens geweest; niet allemaal op hetzelfde moment of op tien verschillende plaatsen, maar wel verspreid over de twee delen van het eiland, bij de dorpen Ballum en Hollum en bij de dorpen Nes en Buren. Zo kende de korenmolen ‘De Phenix’ in Nes (zoals z’n naam al doet vermoeden) twee voorgangers en staat koren- en mosterdmolen ‘De Verwachting’ van Hollum op precies dezelfde plek waar in de vorige eeuw zijn voorganger stond.

Elke molen vanuit zijn eigen perspectief

De geschiedenissen van negen windmolens en zijn molenaars zijn in het boekwerkje beschreven. Achtereenvolgens zijn dat:

 

  1. Standerdkorenmolen ‘De Eendragt’ bij Ballum                  < 1585 - 1842 
  1. Standerdkorenmolen Nesserduinlanden bij Nes                 1629 - 1833

2b  Koren- en pelmolen ‘De Hoop’ bij Nes                                  1834 - 1880

2c  Korenmolen ‘De Phenix’ bij Nes                                             1880 - heden 

  1. Peldegarstmolen van Pieter Hob bij Nes                              1699 - 1761     
  1. Gortmolens en grutterijen in Nes, Ballum en Hollum        < 1500 - 1800 > 
  1. Houtzaagmolen van Johannes Swart bij Hollum               1783 - 1802 
  1. Mosterd-, koren- en pelmolen ‘Zeldenrust’ bij Hollum        1848 - 1864 
  1. Koren- en pelmolen ‘De Verwachting’ bij Hollum                1841 - 1949

7b  Koren- en mosterdmolen ‘De Verwachting’ - Hollum   1991 - heden

Kaart met alle molens op Ameland

Daarbij is er een apart hoofdstuk gewijd aan gortmolens en grutterijen, waarbij diverse nieuwe en opmerkelijke feiten boven water kwamen. De bijzondere juridische en onafhankelijke status van het eiland als Vrije Heerlijkheid speelde daarbij een grote rol.

Doordat de molens op een eiland als Ameland nauw met elkaar verbonden waren en gebeurtenissen op de ene molen vaak niet los gezien kunnen worden van die op een andere, zijn de geschiedenissen van de verschillende Amelander molens beschreven vanuit het perspectief van de betreffende molen en zijn molenaars.

 

Het boek ‘Windscheppen op Ameland’ is in de molenwereld met enthousiasme ontvangen. Zo schreef ‘Molens’, het tijdschrift van De Hollandsche Molen: ‘Het is een inhoudelijk leerzaam en goed leesbaar boek geworden en mede door het gebruik van veel beeldmateriaal worden de geschiedenissen van de tien molens die in de loop der eeuwen op het eiland hebben gestaan echt tot leven gebracht. Het tweetal is er bovendien in geslaagd om de gebeurtenissen rond de molens en de molenaars in de context van de maatschappelijke ontwikkelingen te plaatsen. / Kortom, een aanbevelenswaarige uitgave over het toch voor velen onbekende moleneiland Ameland.’

 

Het boek is verkrijgbaar in als paperback (€ 15) of hard cover-uitgave (€ 22,50) en te bestellen via: http://www.wijdemeer.nl/webshop/Windscheppen-op-Ameland---hardcover/1

Omslag boek Windscheppen op Ameland

« 

Reactie plaatsen

Reacties

Er zijn geen reacties geplaatst.